Lymfedrainage en Oedeemtherapie

Therapeutische lymfdrainage en oedeemtherapie worden toegepast bij de bestrijding van oedeem. Oedeem kan leiden tot een zwaar of vermoeid en soms pijnlijk gevoel in een arm of been, een strak en gespannen gevoel rondom de pols, vingers, enkels, elleboog of knieën. Oedeembestrijding is van belang om toename van zwelling, stijfheid en pijn te voorkomen.

Wat is oedeem en hoe ontstaat het?
Oedeem is een (zichtbare) zwelling van lichaamsweefsel als gevolg van een abnormale ophoping van vocht en kan ontstaan als gevolg van ontstekingen, bestraling, hart- en vaatziekten, nierziekten, allergieën, vergiftigingen en veranderingen in de samenstelling van het bloed (zoals eiwittekort).
Voor de behandeling van oedeem is het belangrijk om te weten of er sprake is van onvoldoende vochtafvoer via de aderen (veneus oedeem) of van een belemmering van de werking van de lymfvaten (lymfoedeem). Lymfoedeem komt veel voor na operatieve behandeling van borstkanker, vooral als daarbij ook de lymfklieren in de oksel zijn verwijderd (okseltoilet) en er is nabestraald met radiotherapie.
Oedeem kan ook optreden als er een overmatige productie van vocht is geweest als gevolg van een blessure of een trauma. In dat geval is er geen sprake van een slechte werking van de lymfvaten, maar van een te grote vochtproductie. Als lymfoedeem lang bestaat kunnen er verhardingen ontstaan in het bindweefsel. Deze verhardingen kunnen dan weer een belemmerende factor zijn voor de afvoer van lymfe, met weer meer oedeem tot gevolg.

Wat is er te doen aan lymfoedeem?
Lymfoedeem kan afhankelijk van de ernst worden behandeld met voorlichting (leefregels en huid- verzorging), ademhalingstherapie, oefentherapie, lymfdrainagemassage (manueel of apparatief) en ambulante compressietherapie (bewegen onder continue druk van zwachtels of een therapeutische elastische kous).

Hoe wordt lymfdrainagemassage uitgevoerd?
Lymfdrainagemassage verschilt sterk van de klassieke massage. De handgrepen worden bijzonder mild en in een langzaam ritme uitgevoerd. De massage is oppervlakkig en bedoeld om de huid en onderhuid pompend te vervormen in het natuurlijke verloop van de lymfevaten of - na ingrepen - in het verloop van nieuwe alternatieve afvoerwegen. Om de vorming van alternatieve afvoerwegen te stimuleren moet de behandeling ook op gezonde gebieden van het lichaam (zoals de hals, de liezen, de gezonde borstzijde, de rug en de buik) worden uitgevoerd.

Als het lymfoedeem met de lymfdrainagemassage is verminderd, kan eerst met behulp van zwachtels en later met een elastische kous worden gezorgd dat de weefseldruk gehandhaafd blijft, zodat het oedeem niet terug kan komen. Omdat ook beweging de lymfafvoer stimuleert, zijn bewegingsoefeningen altijd een belangrijk onderdeel van de therapie. Met behulp van een lijst met specifieke oefeningen kan dagelijks thuis worden geoefend. Als lymfoedeem lang bestaat en er verhardingen zijn ontstaan, dan zal de therapie meer gericht zijn op het soepeler maken van dit verharde bindweefsel, zodat de afvoer van het lymfevocht verbeterd. Dit wordt gedaan d.m.v oedeemhandgrepen. Vervolgens kan dan worden overgegaan op de milde vorm van lymfdrainage zoals hierboven beschreven.

Wanneer is lymfdrainage toe te passen?
Lymfdrainagemassage wordt toegepast bij de behandeling van:

  • primair lymfoedeem (aangeboren misvorming van het lymfvatstelsel)
  • chronisch veneus oedeem dat vaak gepaard gaat met ulcus cruris (open been);
  • posttraumatisch en postoperatief oedeem (zwellingen ontstaan na sport- en andere ongevallen, na operaties, reflexdystrofie en zwellingen, bij steriele ontstekingen zoals reuma)
  • andere oedemen zoals zwangerschapsoedeem, vooral bij veel staan om compressietherapie te ondersteunen
  • huidaandoeningen zoals littekens